Paasoratorium, ‘Het Lam dat ons doet leven’

Op zaterdagavond 28 maart voert de cantorij van de Protestantse Gemeente Ruurlo-Barchem het paasoratorium ‘Het Lam dat ons doet leven ’ uit.
De cantorij wordt daarbij versterkt met gastzangers. Dit paasoratorium werd al vier keer eerder door hen uitgevoerd, steeds met een tussenpoos van zo’n drie jaar.
Voor velen was dit paasoratorium een intense ervaring. Zij komen vast op 28 maart opnieuw naar de Dorpskerk.

Componist en dirigent Dirk Zwart vertelt hoe hij kwam tot dit paasoratorium.
“In 1998 werd ik gevraagd een ‘passion’ te schrijven.
Aangezien me dit onmiddellijk (hoewel er passionen in soorten en maten zijn) deed denken aan de Mattheus-passion, aarzelde ik hier sterk over, want ik wilde niet ‘concurreren’ met Bach! Ik bedacht dat ik op zichzelf wel een groot stuk wilde schrijven, maar dat ik met het ‘lijdensverhaal’ door wilde gaan tot en met Pasen. En ik wilde ook geen aria’s en geen solisten.”

Liedteksten door Ria Borkent

“Ik vroeg Ria Borkent om liedteksten te schrijven bij de verschillende episodes uit het lijdens- en paasverhaal. De 13 liedteksten die zij schreef, omlijstte ik met een aantal bijbelteksten, vijf in totaal, die ik ook van muziek wilde voorzien. Zo ontstonden 18 korte delen, waarvan de meeste weer worden voorafgegaan door een (gesproken) bijbellezing. Ik noemde het stuk een ‘oratorium’, een groot muziekstuk met een bijbelverhaal als onderwerp. In z’n geheel duurt het ongeveer een uur en een kwartier”.

En ik?

“De liederen voor het koor vormen steeds een reactie op de gesproken bijbellezing. Ze brengen de bijbeltekst dichtbij en betrekken het verhaal op de luisteraar persoonlijk. Bijvoorbeeld: Petrus verraadt Jezus (d.w.z. hij ontkent dat hij bij Hem hoort) als hij stiekem aanwezig is bij het verhoor door de hogepriester Kajafas en daar wordt aangesproken. Het lied dat daarover gaat vertelt niet alleen het verhaal, maar stelt ook de vraag: en ik? Wat zou ik gedaan hebben? Heb ik Hem niet evenzo vaak verraden?”

Intense ervaring

“Mede door deze dubbele beweging – wij komen dichter bij het lijdensverhaal, maar het verhaal komt ook naar ons toe, houdt ons een spiegel voor – is het bijwonen van dit paasoratorium voor veel luisteraars een intense ervaring. Het is geen kerkdienst, maar het is ook méér dan een concert, mede doordat de aanwezigen ook enkele keren worden uitgenodigd om eenvoudige refreinen mee te zingen.”

Diepte

“De liedteksten van Ria Borkent zijn – hoewel goed te begrijpen – poëtisch en rijk aan inhoud. Toen ik het stuk componeerde heb ik ervaren dat deze liedteksten – hoewel ik ze meteen ‘mooi’ heb gevonden – vaak een diepte hebben die je pas gaandeweg gaat ervaren, omdat in dichterlijke bewoordingen tal van verbanden worden gelegd en verwijzingen naar de bijbel worden gemaakt. Sommige woorden in deze teksten, zoals ’terrorist’ in deel 8 en ‘stiletto’ in deel 11 ervaarde ik in het begin als nogal vreemd, maar inmiddels ervaar ik juist de kracht van zulke eigentijdse woorden. Ook van een (op het eerste gezicht vreemde) uitdrukking als ‘Hij proeft de geur van aloë’ in deel 7 heb ik pas later de kracht begrepen: het bitter ruikende extract van de aloë wordt gebruikt bij het maken van de balsem, die wordt gebruikt als het gestorven lichaam van Jezus in doeken wordt gewikkeld. Als Ria Borkent schrijft ‘hij proeft de geur van aloë’, dan is dat een beeld voor de bittere smaak van de beker die Jezus moet leegdrinken – tot op de bodem – maar ook al een kleine vooruitwijzing naar de balseming van zijn lichaam. Dit is een typisch voorbeeld van Ria Borkents gave om dingen met elkaar in verband te brengen.

Het zijn maar enkele voorbeelden, het stuk zit vol met zulke mooie details. Ik hoop dat je, ook als je deze teksten nu voor het eerst hoort, de kracht zal ervaren die ik heb ervaren toen ik mij wekenlang met dit stuk bezighield.”

‘Niet mooi’

“Wat de muziek betreft: het is inmiddels mijn ervaring, dat sommige mensen bepaalde delen uit dit Paasoratorium ‘niet mooi’ vinden. Ik begrijp dit volkomen, bijvoorbeeld wanneer het gaat om een deel als ‘Recht dat struikelt op de straten’. De muziek van dit lied is zeker niet als ‘mooi’ bedoeld, integendeel. Het lied gaat over de bespotting door de soldaten die Jezus hun zogenaamde ‘hulde’ bewijzen, en waarin de misdadiger Barabbas wordt vrijgelaten, terwijl de onschuldige Jezus wordt veroordeeld.

‘Recht dat struikelt op de straten’, heet dit lied, en ik heb in de muziek tot uitdrukking willen brengen hoe krom het recht hier is, o.a. door in de linkerhand van de piano noten te schrijven, die juist niet passen bij de noten in de rechterhand. Ik verlang van geen enkele luisteraar dat hij deze muziek ‘mooi’ vind. Wat ik beoogd heb, is dat de muziek des te sterker doet uitkomen waar het in de teksten over gaat, of dit nu blijdschap of verdriet is, klacht of beschuldiging, recht of onrecht. De muziek is dienstbaar aan de strekking van de tekst. Dat is bijvoorbeeld ook de functie van het feit dat in 13, ‘Hij is de weg gegaan’, de melodie steeds een halve toon hoger gaat. Het lied gaat over Jezus die de Via Dolorosa gaat, de zware Kruisweg, omhoog naar Golgotha, stap voor stap.”

Dirk Zwart sluit zijn uitleg af met: “Of je dit paasoratorium al eens eerder hebt bijgewoond, of het nu voor het eerst meemaakt, in beide gevallen hoop ik dat tekst en muziek bij je ‘binnenkomen’ en dat het indrukwekkende verhaal van Jezus’ lijden, dood en opstanding, dichtbij je is gekomen.”

Mocht u verder geïnteresseerd zijn in het werk van Dirk Zwart: zie www.dirkzwart.com.